Olimpiyatların tarihçesi

Olimpiyatların tarihçesi

Tokyo Olimpiyatları, küresel salgın nedeniyle yaşanan bir yıllık gecikmenin ardından, 23 Temmuz - 8 Ağustos arasında yapılacak. 

A+A-

Tokyo Olimpiyatları, küresel salgın nedeniyle yaşanan bir yıllık gecikmenin ardından, 23 Temmuz - 8 Ağustos arasında yapılacak. 

125 yıllık spor geleneği olimpiyatlar ''dört yılda bir yapılan geniş kapsamlı spor organizasyonu'' olarak tanımlanıyor. Dünya çapında gerçekleştirilen bir organizasyon olduğu için uluslararası barışın ve insanlar arası diyaloğun sağlanması temel amaç olarak ortaya çıkıyor.

Antik şekli Atina’da yapılan oyunlar bu uluslararası organizasyonun da esin kaynağı oldu. Fransız Pierre de Coubertin, 1892'de Sorbonne Üniversitesinde verdiği bir konferansta, uluslararası spor organizasyonu fikrini ortaya attı. Coubertin’in tezine göre ‘’Spor eğitim ve faaliyetlerini güçlendirmek sporu yaygınlaştıracak, spordaki rekabet gerçek savaşları önleyebilecekti.’’

İki yıl sonra, Coubertin öncülük ettiği girişimle Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) kuruldu. Komitenin kuruluş toplantısında 13 ülkeden 79 temsilci yer alıyordu. Olimpiyat oyunlarının yeniden düzenlenmesi ve ilkinin 1896 yılında Atina'da yapılması kararı alındı.

Kış olimpiyatları 

Olimpiyat Oyunları'nın yaz sporlarını içeren ve en tanınanı Yaz Olimpiyatları, 1896'dan bu yana (Dünya Savaşları dönemleri hariç) dört yılda bir yapılıyor. 

Kar ve buz sporlarının yaz döneminde yapılamayışı yeni bir organizasyonun ortaya çıkmasını sağladı. 1921'de Kış Olimpiyatları düzenlenmesi kararı alındı. Sadece kış sporlarına yönelik ilk organizasyon 1924’te Fransa’nın Chamonix bölgesinde yapıldı.1992’ye kadar aynı yıl içinde yapılan Yaz Olimpiyatları ve Kış Olimpiyatları’nın iki yıl arayla yapılmasına karar verildi. Her biri dört yılda bir yapılan bu organizasyonlar, 1994’ten bu yana yaz ve kış olimpiyatları iki yıl arayla düzenleniyor.

Paralimpik oyunları 

1948'deki Londra Olimpiyatlarına paralel olarak, II. Dünya Savaşı'ndan dönen askerlerin rehabilitasyonu için çeşitli hastaneler arasında çoklu spor etkinlikleri düzenlendi. Ludwig Guttmann'ın öncülük ettiği bu karşılaşmalar 12 yıl boyunca her yıl tekrarlandı. Guttmann'ın girişimleri sonucunda, "Paralel Olimpiyatlar" olarak adlandırılan Paralimpik Oyunlar, 1960 Roma Olimpiyatları'na kapsamında yapıldı. O tarihten sonra her olimpiyat oyunlarının peşi sıra Paralimpik Oyunları düzenlenmeye başladı. 1982'de "Uluslararası Dünya Engelliler Spor Organizasyonları Koordinasyon Komitesi" (ICC) kuruldu. 1987 yılında ise ICC’nin yerini Uluslararası Paralimpik Komitesi (IPC) aldı.

Gençlik olimpiyatları

14-18 yaş arası gençlerin yarışacağı Gençlik Olimpiyatları 2010’da yapılmaya başlandı. Gençlik Olimpiyatları fikri IOC başkanı Jacques Rogge’ye ait. 2007'deki 119. IOC kongresinde Gençlik Olimpiyatları yapılması kararlaştırıldı. Yaz Gençlik Olimpiyatları’nın ilki 14-26 Ağustos 2010 tarihleri arasında Singapur’da düzenlendi.

Yaz olimpiyatlarının ev sahipleri

Dört yılda bir yapılan yaz olimpiyatlarına bugüne kadar ABD dört kez (1904 St.Louis, 1932 Los Angeles, 1984 Los Angeles, 1996 Atlanta), İngiltere üç kez (Londra 1908, 1948, 2012); Yunanistan (Atina 1893, 2004), Almanya (1936 Berlin, 1972 Münih), Fransa (Paris 1900, 1924), Avustralya (1956 Melbourne, 2000 Sidney) ikişer kez ev sahipliğini üstlendi. 1964 olimpiyatlarının da yapıldığı Tokyo da 2020 olimpiyatlarıyla ikinci kez oyunlara kapılarını açmış olacak.

2016 Yaz Olimpiyatları Rio de Janeiro'da (Brezilya) 5-21 Ağustos arasında yapıldı. 2020 Yaz Olimpiyatları ise 24 Temmuz-9 Ağustos arasında Tokyo’da (Japonya) yapılması planlanan oyunlar küresel salgın nedeniyle bir yıl ertelenmişti. 2024 yaz olimpiyatlarının ev sahibi ise Paris olacak. 

Yaz Olimpiyatları

1896 Atina: Yunanistan’ın başkenti Atina’da, 6-15 Nisan 1896 tarihleri arasında yapıldı. Yunan hükümeti başta ‘’politik sorunlar ve mali sıkıntılar’’ nedeniyle karşı çıktı. 13 ülkeden 295 sporcunun katıldığı oyunların programında 9 spor dalı yer alıyordu.

Olimpiyat şampiyonu üç adım atlamada birinci gelen Amerikalı James Connolly oldu. Organizasyon getirisinden mutlu olan Yunanistan hükümetinin hep Atina’da yapılması fikri kabul görmedi ve farklı kentlerde yapılması kararlaştırıldı.

1900 Paris: Fransa’nın başkenti Paris’te 20 Mayıs-28 Ekim 1900 tarihleri arasında yapıldı. Olimpiyatlara 26 ülkeden 22'si bayan 997 sporcu katıldı ve 19 spor dalında 95 branşta yarıştılar.

Coubertin, 1900’deki Dünya Fuarı nedeniyle olimpiyatların da kendi ülkesinde yapılmasına karar vermişti. Organizatörlerin oyunların fuar süresince yapılmasını istemesine karşın altı aylık bir sürece yayılan oyunlar karmakarışık ve panayır havasında geçti.

1904 St.Louis: ABD’nin St. Louis kentinde yapıldı. 1900 oyunları için “kötü” tanımını kullananlar, 1904 için “korkunç” nitelemesinde bulundular. Uzaklık nedeniyle az sayıda ülke katıldı. Toplam 625 sporcudan 533’ü Amerikan takımı adını yarışıyordu. 17 spor dalında 91 yarışma yapıldı. Sporla ilgisi olmayan branşların da programa konulduğu oyunlara Coubertin bile gitmedi.

1906’daki organizasyon ara olimpiyatlar olarak da bilinir. Oyunların 10. Yılı dolayısıyla Atina’da yapıldı. Ancak özel bir organizasyon niteliğindeki bu oyunlarda dağıtılan madalyalar IOC tarafından tanınmadı.

1908 Londra: İngiltere’nin başkenti Londra’da 27 Nisan-31 Ekim arasında yapıldı. Dört ay sürmesine karşın en önemli yarışmalar Temmuz ayında gerçekleştirildi. 22 ülkenin yer aldığı oyunlara 1971 erkek ve 37 kadın olmak üzere toplam 2008 sporcu katıldı, 22 spor dalında 110 karşılaşma yapıldı.

Bu oyunlar sergilenen politik protestolar, yaptırılan özel stadyum, hakemlerin yardımıyla yarışı bitiren maratoncusuyla da özel durumlarla tarihte yerini aldı.  Bu oyunların ardından altın, gümüş ve bronz madalya verilmesi de kararlaştırıldı.

1912 Stokholm: İsveç’in başkenti Stokholm’deki oyunlar tam anlamıyla ‘’modern olimpiyatlar’’ın ilki sayılır. O yıl kurulan hemen tüm branşlardaki uluslararası federasyonlar, yapılan tüm dereceleri otomatik olarak ‘’Dünya rekoru’’ olarak kabul etti.  Oyunlar 5 Mayıs-22 Temmuz günleri arasında yapıldı. 28 ülkeden 2359’u erkek, 48’i kadın toplam 2407 sporcu yarıştı. Oyunlarda 14 spor dalında 102 karşılaşma yapıldı.

1916’da yapılması gereken olimpiyatlar 1914 yılında başlayan I. Dünya Savaşı nedeniyle gerçekleştirilemedi. Aday kentler Budapeşte, İskenderiye ve Berlin’di. Savaşı önleyeceği düşüncesiyle oyunların Berlin’de yapılması kararlaştırıldı, ancak savaş daha önce başladığı için iptal edildi.

1920 Anvers: Belçika’nın Anvers kentinde 20 Nisan-12 Eylül arasında yapıldı. Savaşta yenilen Avusturya, Macaristan, Almanya ve Türkiye oyunlara davet edilmedi.  Anvers’deki oyunlarda ilk kez atletler adına Olimpik Andı içildi, olimpiyat bayrağı göndere çekildi. Oyunlara 29 ülkeden, 2561’i erkek, 65’i kadın toplam 2626 sporcu katıldı. 22 spor dalında 154 karşılaşma yapıldı.

1924 Paris: Amsterdam’da yapılması kararlaştırılmıştı, ancak 1894’te Coubertin’in Olimpiyat fikrinin kabul ettirmesinin 30. yılı anısına Paris’e alındı. Bir önceki oyunlara çağırılmayan mağlup ülkeler bu kez davet edildi. Ancak Alman takımı Paris’e gitmedi. Oyunların yıldızı mesafe koşularında beş altın madalya kazanan Finli atlet Paavo Nurmi oldu. 4 Mayıs-27 Temmuz arasındaki oyunları 44 ülkeden 3089 sporcu katıldı. 17 spor dalında 126 karşılaşma yapıldı.

1928 Amsterdam: Oyunlar öncesinde, Coubertin sağlık sorunları yüzünden komite başkanlığından ayrıldı. Bayanların yarıştığı spor dalları artırıldı ve ilk kez bayanlar atletizm yarışması yapıldı. Açılış töreninde barışın simgesi güvercinler gökyüzüne salındı. Oyunlar süresince statta özel meşale yakıldı. 17 Mayıs-12 Ağustos arasındaki yarışmalarda toplam 3014 sporcu (2724 erkek ve 290 kadın) ile 46 ülke temsil ediliyordu. 14 spor dalında 109 karşılaşma yapıldı. Yarışmalarda ilk kez bir Kuzey Afrikalı, (Cezayir doğumlu Fransız vatandaşı) El Ouofi maratonu ve bir Asyalı (Japon) Mikio Oda 3 adım atlamada altın kazanıyordu.

1932 Los Angeles: 1904’teki St.Louis organizasyonu fiyaskoyla sonuçlanan Amerikalılar bu kez beğenilen bir organizasyon yaptılar. Olimpiyat köyü, 105 bin kişilik stadyum yapılmıştı. Dünyadaki ekonomik kriz ve ABD’nin uzaklığı nedeniyle katılım az oldu. 30 Temmuz-14 Ağustos arasındaki oyunlara 37 ülkeden 1332 sporcu katıldı, 14 dalda 116 karşılaşma yapıldı.

1936 Berlin: Olimpiyatların Berlin’de yapılması kararı 1931 yılında alınmıştı. Bundan iki yıl sonra Naziler Almanya’da iktidarı ele geçirdi.  Hitler, Olimpiyatları rejiminin propagandası için kullandı ve etkileyici bir organizasyon yapıldı. Olympia’da yakılan ateş, yedi ülkeden geçti ve üç bine yakın sporcu tarafından taşınarak stada getirildi. 1-16 Ağustos arasındaki oyunlara 49 ülkeden 3963 sporcu katıldı, 19 spor dalında 129 karşılaşma yapıldı. Aralarında Jesse Owens’ın da bulunduğu 10 siyahi atletin 7 altın, 3 gümüş ve 3 bronz madalya alması Hitler’in “üstün ırk” teorisini bir yanıt gibiydi.

1940 yılındaki Olimpiyatlar’ın Tokyo’ya verilmesi 1936 yılında kararlaştırılmıştı. Çin-Japon savaşı nedeniyle Helsinki’ye alınan Olimpiyatlar bu kez II. Dünya Savaşı engeliyle karşılaştı. 1944 Oyunları’nın Londra’da yapılmasına karar verilmesine karşın, uzayan savaş bir kez daha engel oldu.

1948 Londra: Olimpiyatların fikir babası Coubertin 1937’de öldü. Vasiyeti üzerine, kalbi Olympia’da gömüldü. IOC, savaşta yenik düşen Almanya ve Japonya’yı Londra’ya çağırmadı. 59 ülkeden 4099 sporcunun katıldığı oyunlarda, 17 spor dalında 136 karşılaşma yapıldı. Hollandalı, 30 yaşında ve iki çocuk annesi Fann Blankers Koen’in 4 altın madalya kazanması, Çek Emil Zapotek’in mesafe koşularındaki üstünlüğü belleklerde kaldı. Güreşte, Türk sporcular madalyaları İsveçlilerle paylaştı.

1952 Helsinki: Finlandiya’nın başkenti Helsinki’de 19 Temmuz-3 Ağustos arasında düzenlendi. 69 ülkeden 4925 sporcu katıldı, 17 dalda 149 karşılaşma yapıldı. Çek atlet Emil Zatopek’in 5 bin metre, 10 bin metre ve maraton olmak üzere üç dalda madalya kazanması unutulmazlar arasında yer aldı.

1956 Melbourne: Rusların Macaristan’ı işgal etmesi, İngiliz, Fransız ve İsrail’in Mısır’a saldırması oyunları sıkıntıya soktu. 67 ülkeden 3184 sporcunun yer aldığı oyunlarda 17 dalda 149 karşılaşma yapıldı. 22 Kasım-8 Aralık arasındaki oyunlarda, Rus ve Macar sutopu oyuncularının kavgası yüzme havuzunda kan akmasıyla sonuçlandı.

1960 Roma: Antik olimpiyatlar, 16 yüzyıl önce, ‘’Hristiyanlığa aykırı olduğu’’ gerekçesiyle Roma İmparatoru tarafından sona erdirilmişti. Bu kez, Olimpiyatlar, Hristiyanlığın kutsal kişisi Papa’nın eliyle başlatıldı. 5 Ağustos-11 Eylül arasındaki oyunlara 83 ülkeden 5348 sporcu katıldı. 17 spor dalında 150 yarışma yapıldı. Çıplak ayakla koştuğu maratonu kazanan Etiyopyalı Abebe Bikila, yarı ağır siklet boksta şampiyon olan, o zamanki adıyla Cassius Clay (Muhammed Ali) unutulmazlar arasına yer aldı.

1964 Tokyo: Asya kıtasında ilk kez yapılan oyunlarda 93 ülkeden 5140 sporca yarıştı. 10-24 Ekim arasındaki Olimpiyatlarda 19 dalda 163 karşılaşma yapıldı. Bu kez ayakkabıyla maraton koşan Bikila yeni birinci bitirdi. Yeni Zelandalı atlet Peter Snell, 800 metre ve 1.500 metrede altın kazanması, pek çok branşta kırılan dünya rekorları akıllarda yer etti.

1968 Mexico City: 12-27 Ekim günleri arasında düzenlenen oyunlar tarihinde ilk kez 2.240 metre yükseklikte yapılıyordu. Sürate dayalı atletizm dallarında ve atlamalarda dünya rekorları kırıldı,  mesafe koşularına katılan atletler ise oksijen azlığı nedeniyle zor anlar yaşadı. Amerikalı Lee Evans’ın 400 metre rekoru 20 yıl sonra yenilendi. Bob Beamon’un 8,90 metrelik uzun atlama rekoru 1991’e kadar geçilemedi. Yarışmalara 112 ülkeden 5530 sporcu katıldı, 20 dalda 172 karşılaşma yapıldı. Güney Afrika, ülkedeki ırkçı yönetim nedeniyle oyunlara davet edilmedi.

1972 Münih: Nazi döneminde 1936’da yapılan olimpiyatların ardından Almanlar başarılı bir organizasyon düzenlediler. 26 Ağustos-10 Eylül arasındaki oyunlara 121 ülkeden 7170 sporcu katıldı. Kadın sporcuların sayısının bini geçtiği (1059) oyunlarda 23 dalda 195 karşılaşma yapıldı. ABD’li yüzücü Mark Spitz 7 altın madalya kazandı.  Filistinli bir grubun olimpiyat köyünü basarak 11 İsrailli sporcu ve yöneticiyi öldürmesi de terörün vardığı boyutu yansıtıyordu.

1976 Montreal: Afrikalı ülkelerin boykot ettiği oyunlar 17 Temmuz-1 Ağustos arasında yapıldı. 92 ülkeden 6028 sporcunun katıldığı oyunlarda 21 dalda 198 karşılaşma yapıldı. Kübalı atlet Alberto Juantorena 400 metre ve 800 metrede altın madalya kazandı. Kötü planlama yüzünden zaman zaman organizasyonda aksamalar yaşandı. Montreal, olimpiyat organizasyonunu 1 milyar dolarlık borçla kapattı.

1980 Moskova: Rusların 1979’da Afganistan’ı işgalini protesto eden ABD ile Türkiye’nin de aralarında bulunduğu müttefikleri Moskova’ya gitmedi. 80 ülkenin temsil edildiği oyunlara katılan 5217 sporcu, 21 dalda 203 karşılaşma yaptı. 19 Temmuz-3 Ağustos arasındaki oyunlarda biçok dalda yeni şampiyonlar çıktı.

1984 Los Angeles: Boykot sırası bu kez Sovyetler Birliği ile müttefiklerinde idi. Los Angeles’daki güvenlik önlemlerinin yetersizliğini savunan Romanya dışındaki Doğu Bloku ülkeleri yarışlara katılmadı. 140 ülkenin yer aldığı oyunlarda 6797 sporcu yarıştı ve 23 dalda 221 karşılaşma yapıldı. Amerikalı Carl Lewis’in 100 metre, 200 metre, uzun atlama ve 4x100 bayrak yarışlarında 4 altın madalya kazanması unutulmazlar arasında yer aldı.

1988 Seul: Peşpeşe iki büyük boykot yaşanan olimpiyatların ardından ev sahipliğini Seul üstlendi. 17 Eylül-2 Ekim arasındaki oyunlarda 159 ülke yer aldı. Organizasyondaki hatalar, seyirci ve hakemlerin taraf tutmaları, dopingler oyunlara damgasını vurdu. Öyle ki, erkekler 100 metrede dünya rekorunu büyük farkla kıran Kanadalı Ben Johnson’ın yanı sıra Doğu Bloku ülkelerinden güreşçi ve halterciler dopingli çıkmıştı. Oyunlara 8465 sporcu katıldı, 27 dalda 263 karşılaşma yapıldı.

1992 Barcelona: İspanya’nın Barcelona kentindeki oyunlar 25 Temmuz-9 Ağustos arasında yapıldı. Oyunlara 169 ülkeden 9956 sporcu katıldı. 32 dalda 286 karşılaşma yapıldı. Dağılan Sovyetler Birliği, bu kez Bağımsız Devletler Topluluğu olarak oyunlarda yer alıyordu.

1996 Atlanta: Atlanta Olimpiyatları 197 ülkeden 10320 sporcuyla rekor katılımla yapıldı. Sıcak ve nemli hava, ulaşımdaki aksamalar ve haberleşmedeki tıkanıklık en büyük sorun oldu. 26 spor dalında 271 karşılaşma yapıldı. Amerikalı Carl Lewis, uzun atlamada peşpeşe dört olimpiyatlarda altın madalya kazanan atlet oldu. Adı pek duyulmayan İrlandalı kadın yüzücü Michel Smith üç altın madalya kazanması oyunların sürpriziydi. 19 Temmuz-9 Ağustos arasındaki oyunlarda Olimpiyat meşalesini ise Muhammed Ali yakıyordu.

2000 Sidney: Avustralya’nın Sidney kentindeki Olimpiyatlar 15 Eylül-1 Ekim arasında düzenlendi. 199 ülkeden 10651 sporcunun katıldığı oyunlarda, 28 dalda 300 karşılaşma yapıldı. Oyunlarda bisiklet, yüzme ve halterde dünya; okçuluk, atletizm, bisiklet, atıcılık ve modern pentatlon branşlarında ise olimpiyat rekoru kırıldı.

2004 Atina: Yunanistan’ın başkenti Atina’daki olimpiyatlar 13-29 Ağustos günleri arasında yapıldı. 201 ülkeden 11099 sporcu oyunlarda yer aldı. 28 spor dalında 301 karşılaşma yapıldı. Yunanistan, diğer ev sahiplerinin aksine organizasyondan büyük mali açıkla çıktı.

2008 Pekin: Çin’deki olimpiyatlar 8-24 Ağustos arasında yapıldı. Oyunlarda 205 ülkeden 11028 sporcu yer alıyordu. 28 dalda 302 karşılaşma yapıldı. Yarışların büyük bir bölümü başkent Pekin’deydi, futbol ve yelkencilik gibi bazı branşlar ise değişik kentlerdeydi. Olimpiyatların resmi sloganı ‘’Tek Dünya, Tek Rüya’’ idi.

2012 Londra: 27 Temmuz-12 Ağustos arasındaki oyunlar Londra’nın üçüncü ev sahipliğinde düzenlendi. Oyunlara 204 ülkeden 10025 sporcu katıldı. 39 disiplinde, 26 dalda 300 karşılaşma yapıldı. Kadınlar boks karşılaşması ilk kez yapılıyordu. Oyunların Ramazan ayına denk gelmesi Müslüman ülkeler tarafından uzun süre eleştirilmişti. Olimpiyatların sloganı ''Bir kuşağa ilham ver'' idi.

2016 Rio: Brezilya’nın ikinci büyük kenti Rio de Janeiro’daki olimpiyatlar 5-21 Ağustos günleri arasında yapıldı. Resmi sloganı ‘’Tutkunu yaşa’’ olarak belirlenen oyunlara 207 ülkeden gelen 11 bini 238 sporcu 39 dalda yarıştı. Golf ve ragbi oyunlara dahil edildi. Zika virüs salgınının yarattığı kaygılar altında yapıldı. Jamaikalı Hüseyin Bolt, 200 ve 400 metre yarışlarında altın madalya kazanarak peş peşe üç olimpiyatta bu dereceye ulaşan ilk sporcu olarak adını tarihe yazdırdı. ABD’li sporcuların 46’sı altın toplam 121 madalya ile ayrıldığı yarışlarda Türkiye 1 altın, 3 gümüş ve 4 bronz olmak üzere 8 madalyayla 31. sırada yer aldı. 

2020 Tokyo: Japonya’nın başkenti Tokyo’da 24 Temmuz-9 Ağustos 2020 tarihleri arasında yapılması öngörülmüştü. ''Yarını keşfet'' sloganıyla yapılacak olimpiyatlar küresel koronavirüs salgını nedeniyle öngörülen tarihte yapılamadı ve bir yıl ertelenmesine karar verildi.